فراتر از حقوق بشر

طبق گزارشها محتویات کنفرانس سن حوزه با بیانیه اولیه شان متفاوت بوده و این جای خوشوفتی دارد. اولا در زمانی که مداوم صحبت از حمله به ایران یا تحریم همه جانبه اش است هر بحث حقوق بشری بدون نقد رابطه حقوق بشر با جنگ خیانت به بشریت است . ولی اینجا من قصد دارم نشان دهم که پا فشاری بر گفتمان بین المللی حقوق بشر در عین اظهار انزجار از جنگ افروزی باز هم مشکلی را برای ما ایرانیان حل نمی کند. برای اثبات این قضیه دو حیطه عملکرد دولت را با هم مقایسه می کنم: یکی حیطه حقوق جزایی و دیگری حیطه خدمات درمانی اعتیاد. در واقع من نقدم از حقوق بشر را علاوه بر نظریه های فلسفه سیاسی جدید مدیون مشاهدات روزمره خودم و دیگران در حیطه دوم هستم.

در حیطه اول می بینیم که مثلا یکی از معاونان قوه قضاییه شکایت از این می کند که ای کاش می شد برای مبارزه با جرایم مجازات دست و پا بریدن را بدون ترس از واکنش جهانی اجرا کرد(لینک ایسنا) . در حیطه دوم می بینیم که خدمات درمانی که دولت ایران در اختیار معتادان می گذارد خیلی پیشرفته تر از سایر کشورها بخصوص آمریکا هست ( این گزارش مصور و جالبی است که اندکی از آن در سایت سازمان مبارزه با مواد مخدر هم آمده است) . ما در کالیفرنیا بر عکس ایران سوزن مجانی نداریم بلکه با یک محلول بلیچ باید به جنگ سوزن های آلوده برویم که طبیعتا مورد استقبال معتاد ها هم نیست. به این راحتی هم به همه متادون نمی دهیم.

حالا سوال من این است که چرا در حیطه قانون جزا ظاهرا پیشرفت چندانی نبوده است ولی در حیطه اعتیاد درحالیکه تا همین چند سال پیش معتادها را فقط اعدام یا زندانی می کردیم اما الان شاید از استاندارد جهانی هم جلوتر باشیم( البته درسیاست گذاری و نه الزاما در اجرا) ؟ من دلیل این تفاوت را در پتانسیل ضد دولتی گفتمان حقوق بشر می بینم. گفتمان حقوق بشر ذاتا خودش را در تقابل با دولت ها تعریف می کند و دقیقا به همین دلیل می تواند مورد استفاده ابزاری دولت های متخاصم قرار گیرد. همین پتانسیل ضد دولتی حقوق بشر در داخل کشور باعث می شود که شهروندان ایرانی که در توان حرفه ای شان می توانند نقش مثبتی را در تغییر و تحول قوانین کشور داشته باشند، تبدیل به دشمن دولت شوند و نقش خود را در موضع گیری علیه دولت ببینند. نتیجه اینکه یارگیری بین المللی گفتمان حقوق بشر از حقوق دانان داخل ایران نه تنها کمکی به تحول قوانین جزا نکرده بلکه مسولان قضایی را هم در شرایط بد و بد تر قرار داده: یا قبول شکست و پذیرش نص معاهدات بین المللی و یا پافشاری بر نص شریعت به نشانه حفظ حق حاکمیت دولت. در صورتیکه دولت ایران در مبارزه با مواد مخدر و اعتیاد در چنین بن بستی گیر نکرده و از راه حل های پیشرفته و حتی ابتکاری استقبال هم کرده است. چیزی که من دوست دارم در حیطه قانون جزا اتفاق بیفتد این است که وکلا و حقوق دانهایی که ادعای دلسوزی برای ایران و ایرانی دارند بجای بحران ایجاد کردن و گروه فشار تشکیل دادن و موضع گیری های باسمه ای بفکر همفکری، مشاوره دادن و تحقیق جدی در حوزه قانون باشند. این کار در شرایط فعلی بدون نقد اساسی بستر گفتمانی حقوق بشر امکان پذیر نیست و جرات و ابتکار بیشتری را می طلبد.

من شخصا در رشته خودم یعنی انسانشناسی پزشکی سعی می کنم ظرفیت های مثبتی را پیدا کنم که روزبه روز بیشتر زیر گفتمان بین المللی حقوق بشر دفن و نفی می شوند . از طرف دیگر بشدت منتقد کارهای س ک س ی هستم که سعی دارند معضلات اجتماعی ایران را بدون هیچ زحمتی برای ارایه راه حل صرفا در تقابل با منشور حقوق بشر قرار دهند. در ایران هم مثل هر کشور دیگری مشکلات اجتماعی متعددی در سطوح مختلف وجود دارد ولی ربط دادن ساده لوحانه این مسایل با گفتمان فعلی حقوق بشر هیچ مشکلی را حل نخواهد کرد اگر اضافه نکند.