مدرنیته خوب/مدرنیته بد

امشب در تلویزیون جام جم ایران میزگرد جالبی بود درباره مدرنیته با شرکت زیبا کلام، غنی نژاد و یک شخصی به اسم میناوند. دو نفر آخر تو سرو کله هم می زدند چون مثل اکثر این جور بحثها یکی شان میخواست ثابت کند مدرنیته اصول اخلاقی و منطقی ثابتی دارد و دیگری نشان دهد که این اصولش نسبی و غربی است و جوامع دیگر اصول قانونی، حقوقی و اخلاقی دیگر (بخوانید بهتری) دارند. زیبا کلام هم بیچاره سعی کرد توضیح دهد که این مطلق یا نسبی گرفتن مدرنیته دو سر یک اشتباه است ولی کار بجایی نبرد. حالا خودمانیم ها، قبول که خیلی از تحصیلکرده ها و به اصطلاح روشنفکر ها هنوز ساده لوحانه معتقدند مدرنیته را با همگانی و جهانی بودن چارچوب های حقوقی و عقلی اش و بی توجه به بستر های تاریخی اش باید تعریف کرد. خب اینها را باید نقد کرد که می کنیم. ولی جالبتر از آن کسانی هستند که فکر می کنند ما اگر یک بسته ساخته و آماده به اسم مدرنیته را نخواهیم، می توانیم به مقصد فرستنده اش بازگردانیم و هزینه پست را هم پس بگیریم! نه جانم ما سروپا درگیریم، مدرنیته منتظر برنامه تلویزیونی جام جم دو ننشسته که با نسبی یا غربی خواندنش قضیه را حل کنیم و از مهلکه بگریزیم.

هر راه حلی که ظاهرا خودش را خارج یا بهتر از مدرنیته تعریف می کند (حالا به اسم دین ،‌فلسفه، پست مدرنیسم یا غیره)، خود را در جواب به یک سری سوالات ادا (یا آرتیکولیت) می کند که به ضرب و زور مدرنیته مطرح شده اند. آنکسی که به راحتی نشسته می گوید حقوق بشر مال غربه و ما حقوق بهتری داریم دیگر یک لحظه فکر نمی کند که اصلا مفهوم حق به این معنای امروزی و مصطلحش جز لاینفک نظام سیاسی مدرن و غربی است.  یعنی چه که ما حقوق بهتری داریم که غیر از حقوق مطرح در مدرنیته هست؟ وقتی سعی می کنی حقوقی را در واکنش به حقوق به اصطلاح غربی مطرح کنی از خود غربی ها هم غربی تر یا بعبارتی مدرن تری! ذکر کلمه ضد یا غیر فقط سرپوشی است برای فرار از موقعیت بغرنج فعلی، درست همانطور که از آنطرفش فعالان حقوق بشر فریاد می کشند که منشور طلایی حقوق بشر همه چیز را گفته است و دیگر چیزی برای پرسش از حقوق بشر در رابطه با شرایط اجتماعی، سیاسی و تاریخی فعلی نمانده.

لازمه نقد کلیتی به اسم مدرنیته تامل درباره شرایط ظهور و گسترش همان کلیت است و نه فرار از آن. یا به عبارت ساده ترش، اگر می خواهی به ایران فکر کنی، سعی کن فقط به ایران به عنوان جزیره ای جدا از بقیه عالم فکر نکنی که خب این حتی برای ایرانی های ساکن خارج خیلی سخت هست، دیگر چه رسد به ایرانی های داخل….